...bir Nora değildi o

1890 yılının 30 Mayıs’ında Kagoshima Kyushu’da Akabori çiftinin üçüncü kızı olan Akabori Hisa isminde bir kız çocuğu dünyaya gelir. Devlet memuru olan babanın işi yüzünden aile Okinawa ve Formosa’ya (bugün Taiwan) taşınır. Akabori Renzo ve karısı, Ikebana ustası olarak kabul gören, bayan Sayo, çocuklarının ve o zaman için alışılmışın dışında kızlarının da eğitimine çok önem verirler. (Bender / Yachimoto: Echoes Over Hills; Ueda: Far Beyond the Field, Seite 85)


1909 yılında Ocha-no-Mizu Women`s High School’un bitirme sınavından hemen sonra, Akabori Hisa bir büyük topak sahibinin oğlu, sanat öğretmeni ve ressam Sugita Unai ile evlenir. Evliliğin ilk yıllarında iki kızları dünyaya gelir. Bunlardan biri daha sonra yetişkin bir kadın olarak ebeveynlerinin çok zıt insanlar olduğunu iddia edecektir. Genç aile, Sugita Unai’nin kırk yıl öğretmenlik görevini sürdüreceği Kyushu’ya yerleşir. (Echoes Over Hills).


1915 ya da 1916 yılında (kaynakçada tarihler örtüşmüyor) abisi, Haiku şairi ve 1898 yılından itibaren Hototogisu dergisinin sahibi Takahama Kyoshi’nin (1874-1959) hayran olacağı, Sugita Hisajo’yu haiku sanatı ile tanıştırır. Şiir sanatının bu nazım türüne vakıf olma konusunda her ne kadar başarılı olsa da, günlük yaşamı ve evliliği de bir o kadar kederlidir. (Ueda, ebd.)


hoku no ware jibo taru ware ya natsu yasenu

haiku poet,
caring mother –
this summer I`m a wreck

(in: Ueda, Seite 90)

Haikudichterin,
sorgende Mutter –
in diesem Sommer ein Wrack

(Übersetzung AW)



haiku şairi,
annelik görevi -
bu yaz harabım


Boşanmayı düşünür, babasının ölümünden kısa bir süre sonra bir yıl annesi ile yaşar ve 1920 yılında Tokio’da böbrek rahtsızlığından tedavi görmek zorunda kalır.Annesi, kızının mutsuz evliliği yüzünden dertlenen bayan Sayo’nun götürdüğü boşanma teklifini Sugita Unai kabul etmez ve Sugita Hisajo çocukları için sevmediği bağımlı ev kadını rolünü kabul eder. Bu kabullenişi, aydın, vizyon sahibi olmasına ve yenilikçi düşünebilmesine rağmendir. Japonya’da bir çok eğitimli kadın gibi o da İbsen’in ‘’Nora, Bir Bebek Evi’ni (1879)’’ okumuş, kendini başroldeki Nora karakteri yerine koymuş, ve bağlarından kurtulmayı başaran Nora ile karşılaştırmıştır.O Nora ki, İbsen üçüncü perdede şu repliği söyletir : ‘’Benim kendimi yetiştirmeyi denemem gerekli. Ve sen bana bu konuda yardım edebilecek adam değilsin. Bunu yalnız başarmam gerekli. Ve bu yüzden seni terk ediyorum şimdi...Tamamen kendi ayaklarım üzerinde durabilmeliyim ve tecrübeler edinmeliyim, ...’’ Nora, ilk etapta kadın ve anne olduğunu hatırlatan kocasına, buna inanmadığını ve ilk etapta insan olduğu cevabını verir. (Ibsen: Ein Puppenheim. Seite 102 und 103; Echoes Over Hills)


tabi tsugu ya Nora to mo narazu kyoshizuma


she mends socks
not quite a Nora
this teacher`s wife

(in: Ueda, Seite 93)

Sie stopft Socken
keine Nora
diese Frau des Lehrers

(Übersetzung AW)



çorap yamıyor
nora değil
öğretmenin karısı


Yaşamından memnun olmayan bu kadını hıristiyanlık çeker ; dönerek Metodist olur ve uzun yıllar bu alanda angaje olur. (Ueda, Seite 85f.)


baiburu wo yomu sabishisa yo hana no ame



reading the Bible
this loneliness –
rain on the blossoms

(in: Ueda, Seite 89)

In der Bibel lesen.
Diese Einsamkeit –
Regen auf den Blüten

(Übersetzung AW)



incil okumak
bu yalnızlık –
çiçeklerde yağmur



İlkin hikayeler ve tanka’lar yazsa da, Sugita Hisajo haiku türünde uzmanlaşır ve konularının geniş yelpazesi yüzünden nam ve şöhret kazanır. (Yutaka, 1999)


gikyoko yomu fuyu yo no shokki tsukeshi mama


reading a play
dishes left in the sink
this winter night

(in: Ueda, Seite 93)

Ein Schauspiel lesen
Geschirr bleibt in der Spüle
diese Winternacht

(Übersetzung AW)



bir oyun okumak
bulaşık evyede kalır
bu kış gecesi




hi ni nute ko ni oshiyuru ji aki no ame


sewing in the lamplight
I teach spelling to my child –
autumn rain

(in: Ueda, Seite 92)

Nähend im Lampenlicht
mit dem Kind buchstabieren –
Herbstregen

(Übersetzung AW)



lamba ışığında dikiş
çocuğuma hecelemeyi öğretiyorum -
güz yağmuru


tokonatsu no aoki shio abi waga sodatsu


I grew up
bathing in the emerald sea
of everlasting summers

Übersetzung, Eiko Yachimoto)

Ich wuchs auf
badend im Smaragdmeer
ewiger Sommer

(Übersetzung AW)


büyüdüm
zümrüt denizinde yüzerek
sonsuz yaz


Takahama Kyoshi, saygın dergisi Hototogisu’da şair kadınları da teşvik amacı ile sadece kadınlara mahsus ‘mutfak şarkıları’ adlı bir köşe açar ve Sugita Hisajo’nun yeteneğini çabuk keşfeder. (Echoes Over Hills)


hanagoromo nugu ya matsuwaru himo iroiro


Slowly undressing
after seeing the blossoms –
rainbow sashes cling.

(Übersetzung Nakamura Yutaka)

Sich entkleiden
nach dem Blütenfest –
all die Regenbogenschärpen

(Übersetzung AW)


yavaşça soyunmak
çiçek seyrinden sonra -
gökkuşağı rengi kuşakları


Bu haikunun izahı için, Japonya’da Nisan ayında parklarda ve tapınaklarda kiraz çiçeklerini seyretmenin gelenekten olduğunu, hatta kutlandığını (hana-mi) belitmek gerekiyor. Kadınlar bu vesile ile hana-goromo (özel kimono) giyinirler. (Yotsuya)

Klasik kimono’ya yedi değişik en ve renkte kuşak ve ipler dahildir.1928 yılında Sugita Hisajo bu haiku’dan bahsederek, kadın için bu ipleri ve kuşakları çözmenin eziyet olduğunu, çünkü kutlamalardan sonra bitkin olduklarını, ama bir yandan da normalde gizli kalan bu renk cümbüşünün kendi halinde tadını çıkardığını söyler. (Yutaka)

Kyoshi bu haiku’yu över ve bu metnin kadınsılığının hiçbir erkek tarfından taklit edilemeyeceğini söyler. (Ueda, Seite 89)

1931 yılından itibaren Hisajo için haiku şiir sanatını alanında başıralarla dolu bir süreç başlar.
Yarışmalar kaznır, Hototogisu için çalışmaya başlar ve 1932 yılında kendi dergisi Hanagoromo’yu çıkarmaya başlar. Kyoshi’nin etrafındaki elit çevresi ve edebi tecrübeleri sayesinde şair kadınlar arasında mümtaz bir yer edinmesini sağlar.Hashimoto Takako (1899-1963), Hisajo’nun desteği ile Hanagoromo’da yayınlanır ve esas edebiyat alanında çıkışını yakalar. (Echoes Over Hills; Bender/Yachimoto: Toward the Starry Sky; Ueda, Seite 97ff)



Dört yıl sonra, Ekim 1936’da garip bir şey olur. Hino Sojo ve Yoshioka Zenjido isimli iki şair kadın ile birlikte Hototogisu-Grubu ve Kyoshi’nin çevresinden bilinmeyen sebeplerle dışlanır.Gelenekçi Kyoshi, Hisajo’nun edebi deneysel çalışmalarından dolayı kendini aldatılmış mı hisseder ? Kyoshi ile aralarında şahsi anlaşmazlıklar mı vardır ? Çok basit yanlış anlaşılmalar mı mevcuttur ? (Echoes Over Hills). Herkes diğer iki şair kadın için sebep bulur, Kyoshi’yi eleştirenlerdir nihayetinde. Hisajo sadık olmasına ve hatta Kyoshi’ye hayran olmasına rağmen neden bu kaderi paylaştığını kimse anlayamaz.. (Ueda, Seite 86).

Sonraları, Hisajo’nun bir parça egoizm, gösterişe meilli olması ve radikal davranışlar sergilemesinin bir payı olabileceği tahmini yürütülmüştür. (Echoes Over Hills) David McMurray bunun izahını, Sugita Hisajo’nun feminist yaklaşımlarının, Kyoshi’nin yeteneğine rağmen destabilize unsur olarak anlamış olabileceğine bağlar (McMurray, 2003).


Çıkışının yüksekliği kadar derin bir düşüştür. Hototogisu-Grubunda değildir artık, kendi dergisi Hanagoromo kapanmıştır ve daha da kötüsü olacaktır. Kyoshi, Hisajo’nun yeni haiku kitabına önsöz yazmayı reddeder. Derin kırgınlık içinde bulunan Hisajo için idolünün önsözü olmadan kitap çıkarmak anlamsız gelir. (Echoes Over Hills)

İkinci dünya savaşı başlar ve Japonya da hava saldırılarına maruz kalır. Haiku camiasından yalıtılmış Hisajo evliliğinin krizlerini ve savaş süresinin getirdiği yüke dayanmak zorundadır.
Böbrek hastalığı ilerler ve depresif olur.1945 sonbaharında savaşın bitiminde iki ay sonra kliniğe yatırılır. Şizofren olduğuna dair dedikodular dolaşmaya başlar, kimileri de menepoz un getirdiği depresyon hali olarak yorumlar. Savaş sonrası beslenme durumu düşünülebilinir kötülüktedir ve organ problemlerini şiddetlendirir. Sugita Hisajo 21. Ocak 1946’da ölür.Kocasının aile kabristanına defnedilir, fakat 11 yıl sonra kemiklerinin bir bölümü Shinano eyaletinde (bugün Nagano) Akibori ailesinin sahip olduğu kabristana bu aileyi şereflendirmek adına gömülür. (Echoes Over Hills)


Ölümünden altı yıl sonra, 1952 yılında Kyoshi ‘Kuniko no tegami’ i (Kuniko’dan mektuplar) isimli hikayesini yayınlar. Uzmanlara göre hikayenin içeriğinin Kyoshi ve Hisajo’nun mektuplaşmalarından esinlendiği yönündedir. Hisajo’nun büyük kızı yazılı olarak Kyoshi’ye başvurur ve annesinin haiku’larını bir önsöz ile şereflendirerek yayınlamasını rica eder ve bu böyle de olur. (Echoes Over Hills)

Sugita Hisajo’nun yaşamı devamlı duygu çalkantıları, başarı ve krizlerin izlerini taşır. Edebiyatta kadınlara sağladığı teşvikle kazanımları bugüne değin tartışmasızdır. (McMurray,ebd.)


cho ote haruyama fukaku mayoikeri


chasing a butterfly
deep into the spring woods
I am lost

(in: Ueda, Seite 96)

Einem Falter hinterher –
tief im Frühlingswald
bin ich verloren

(Übersetzung AW)



bir kelebeğin peşinden -
derin bahar ormanında
kayboldum ben

Angelika Wienert
Çeviri : Turgay Uçeren



Ein visueller Eindruck
Bleistiftzeichnung (2004), Susumu Takiguchi
http://www.floatingstone.net/portraits/pages/hisajo.html

Literatur
Bender, Debra Woolard / Yachimoto, Eiko: Echoes Over Hills – the haiku of Sugita Hisajo. in: World Haiku Review, Vol. 1, Issue 3: November 2001
http://www.worldhaikureview.org/1-3/womenpoets.shtml
Bender, Debra Woolard / Yachimoto, Eiko: Toward the Starry Sky – the haiku of Hashimoto Takako. in: World Haiku Review, Vol. 2, Issue 1: March 2002
http://www.worldhaikureview.org/2-1/womenpoets.shtml
Ibsen, Henrik: Ein Puppenheim. Schauspiel. Frankfurt am Main 1978 (Insel-Verlag)
McMurray, David: Haiku Composed in Kagoshima. 2003
http://www.synapse.ne.jp/~update/whatup/back/haiku.html
Ueda, Makoto: Far Beyond the Field. Haiku by Japanese Women. New York 2003 (Columbia University Press)
Yachimoto, Eiko: Haiku by Sugita Hisajo. Selected, classified and translated by Eiko Yachimoto. In: World Haiku Review, Vol. 1. Issue 3, November 2001
http://www.worldhaikureview.org/1-3/womenpoets.shtml
Yotsuya, Ryu: Hisajo Sugita (1890-1946). In: Mushimegane. History of Haiku. 10 haikuists and their work. Chapter 8
http://www.big.or.jp/~loupe/links/ehisto/ehisajo.shtml
Yutaka, Nakamura: Haiku and Nature. In: Nipponia, No. 8, 1999
http://web-japan.org/nipponia/nipponia8/haiku.html